Pleidooi voor de herwaardering van Eigen aandacht en de waarde van niet-weten in 'n wereld waarin we onszelf, elkaar & de aarde structureel overvragen

Onze relatie met aandacht en drukte is een kraakheldere, confronterende spiegel van hoe we omgaan met onze binnenwereld, elkaar en met de aarde. Stel je voor wat er kan ontstaan wanneer ook jij meer vanuit Eigen aandacht gaat (samen)leven. Juist nu we op onszelf worden teruggeworpen door Covid-19 een bijzonder goed moment voor reflectie, met de uitnodiging zelf invulling te gaan geven aan de duidelijke call-for-change.

Eigen aandachtAls ik jou de volgende twee vragen stel: “op hoeveel momenten in een willekeurige week is jouw aandacht écht van jou en waar besteed je deze eigen aandacht dan aan”. Weet jij daarop het antwoord? Kun jij voorkomen dat je afdwaalt? Vaak grijpen we voor we er erg in hebben naar onze telefoon, we laten ons immers maar wat graag afleiden. Ligt de telefoon in de la, word je gegrepen door de drukte van alles dat nog moet, zo, morgen of straks. Specifiek voor deze onzekere tijd is dat we veel tijd spenderen aan wat de media allemaal deelt over de corona, sinds deze crisis ons allemaal zo enorm raakt. Nee, het antwoord wanneer onze aandacht echt van ons is moeten wij onszelf verschuldigd blijven: plukjes tijd van relatieve leegte, van niets - hoeven – moeten – doen, zijn schaars.

Misschien ging je voordat covid-19 onze wereld op haar kop zette, al trouw naar de sportschool, mediteerde je, was je min of meer bekend met mindfulness en zorgde je zo goed en kwaad als het ging, voor de nodige ‘me-time’. De mindf*ck in deze is dat we dit echter vaak juist deden en nog steeds doen om de huidige druk/te aan te kunnen of ter compensatie ervan. Opdat we er weer tegenaan kunnen in de waan van de week, waarin we onszelf en elkaars aandacht gewoon weer lekker overvragen met mails, afspraken, social media, real time nieuws en ga zo maar door. Zo houden we elkaar en onszelf lekker bezig. En in de tang, dat ook. Wat in wezen juist systeem-bekrachtigend is, toch? Dit alles trekt namelijk een continue wissel op onze niet oneindig beschikbare pot met dagelijkse aandacht en de kwaliteit ervan. Je kunt immers met je aandacht maar op één plek tegelijk zijn. Zo bezien vervliegt er, terwijl elke dag rond de 1000 wakkere minuten telt, volkomen verklaarbaar heel veel potentiële, waardevolle eigen aandacht.

Downtime Nu we opeens geconfronteerd worden met meer leegte en alleen-zijn, en velen voorlopig ook vanuit t/huis blijven werken, weten we, zeker nu het langer duurt, van gekkigheid niet wat we met onszelf aan moeten. Wij mensen zijn in de kern immers sociale wezens. Juist in deze relatief lege, onzekere tijd is het dus van extra waarde eens volop stil te staan bij onze relatie met aandacht en drukte. Daarom doe ik graag een kort gedachten experiment met je: stel je eens voor dat je in jouw week (in jouw leven) tijd maakt voor passieve vrije tijd, wat ik zelf vaak downtime noem. Tijd waarin je ogenschijnlijk doelloos rondhangt. Zoals een kind dat gaat hangen, dan klieren, écht niet kan bedenken wat het wil doen. Om vervolgens pas mee gezogen te worden in zijn eigen aandacht en flow, in het eigen spel, creatief vanuit de kinderlijke essentie. Kan jij dan nu contact maken met wat er dan vanuit jouw eigen aandacht naar boven zou komen en wat -op dat moment- dus écht belangrijk voor jou is? Vrij van alle triggers, inspiratie, verwachtingen, druk en ruis van buitenaf.

Binnenwereld op de tocht Nu ik dit opschrijf komt ook bij mij weer snoeihard binnen hoe weinig momenten er zijn waarop we aan deze eigen aandacht toe komen. Onze binnenwereld staat op de tocht! We overspoelen elkaar met info en leggen onszelf en elkaar hiermee steeds weer druk op. Onze aandacht voor de juiste dingen staat op het spel en we hebben het niet eens écht in de gaten, daar zijn we veel te druk voor. Stiekem sluipen sluimerend steeds nieuwe aandachttrekkers ons levens- en zelfbeeld in. We zijn net die kikkers die niet merken dat ze verbranden, omdat de temperatuur van het water zo onmerkbaar, traag maar gestaag, stijgt. 

Tragedie Tijdens mijn Master Social Psychology, zo’n 15 jaar geleden kwam een rake theorie voorbij over het keuzegedrag van mensen. Deze theorie heet the Tragedy of the Commons en is me altijd bijgebleven. De theorie gaat als volgt: als mensheid nemen we meer (dan nodig) van de algemeen beschikbare, maar niet onuitputtelijke bronnen van de aarde. Dit komt voort uit een diepgewortelde angst dat wanneer wij zelf wel minder nemen, ‘de anderen’ wel meer blijven nemen en we daardoor zelf te kort zullen komen. Nu komt ie: Hierdoor vindt er structureel roofbouw plaats op deze bronnen. Met als gevolg dat we in the end juist collectief slechter af zullen zijn. Dit overzien mensen slecht, maar alsof de uitgestelde gevolgen niet erg genoeg zijn, worden we er ook along the way in onze keuzes en in onze beleving enorm door bepaald. Zie je de tragedie in deze?

Parallel We zouden er in alle haast zo aan voorbij gaan, maar zie jij ook de parallel? De gelijkenis is treffend: de manier waarop mensen (we) omgaan met de aarde, de buitenwereld is nagenoeg hetzelfde als de wijze waarop we omgaan met elkaars aandacht, onze binnenwereld. We leven alsof ieders aandacht onuitputtelijk beschikbaar is en we zijn bang dat wanneer we niet voldoende meegaan in alle drukte en aandachttrekkerij ‘alle anderen’ dat wel blijven doen. Uit alle macht wordt (veelal onbewust) voorkomen dat we zelf te kort zullen komen (niet genoeg zijn) en buiten de maatschappelijke boot vallen so to speak. We laten ons af/leiden en maken ons hier vervolgens druk om. Zo recreëren we druk en drukte on repeat: het nieuws, Social media, email, sociale verplichtingen, WhatsApp groepjes, vergaderingen, de neverending Who Dunnit gesprekken over zaken die buiten onze invloed liggen, roddelen. Ga zo maar door, terwijl de klok stoïcijns doortikt en we er zowel zelf als collectief niet beter van worden.

Herwaardering Eigen aandacht Op het eerste gezicht best ontmoedigend als ik mijn eigen woorden teruglees, I know. Maar niets is minder waar. Iedereen kan namelijk zelf zijn of haar relatie met aandacht, druk, drukte en afleiding onderzoeken. Precies op die laag waar het zo lastig is om in te zien wat je zelf kan doen, in dat grotere machtige systeem waar we allen onderdeel van zijn en door worden (af)geleid. Eigen aandacht kun je gebruiken als ingang voor ontwikkeling en groei, zowel innerlijk als hoe we onze plek in de buitenwereld innemen. Dit vraagt wat van je, maar levert zo veel op.

De waarde van Niet-Weten Wanneer je vaker kiest voor Eigen aandacht, komt er namelijk als vanzelf ook plek voor -spannende- substantiële vragen als: Wie ben ik, hoe ben ik gevormd (geprogrammeerd) en wat drijft mij? Wat heb ik nu écht te doen hier op- en vóor onze aarde? Wat belemmert mij hier nog in? Dan gaat het over je openstellen om jezelf te ontmoeten. Over gevoelens toestaan, je schaduwkanten leren kennen en je shit op orde brengen. Het gaat ook over Zijn en over Purpose. Vaak weten we de antwoorden (nog) niet of niet meer, en hebben we nog van alles uit te zoeken in bovenstaand lijstje. Logisch. Deze vragen zijn veelomvattend. Des te belangrijker om stil te staan bij de vragen die nu jouw aandacht behoeven. Om het waarschijnlijke ‘nog niet-weten’ wat jouw antwoorden zijn toe te staan. Waarbij je de neiging weerstaat om je uit gemak of ongemak -of misschien wel door allebei- te laten afleiden (en/of anderen afleidt).

Van Binnen naar Buiten Je zult het merken aan jezelf en alles om je heen wanneer je meer eigen aandacht in jouw leven brengt. Je zelfkennis en zelfbeeld groeien, je reguleert je energie beter, je relaties worden betekenisvoller en je output kwalitatiever. De ruis neemt af: you are in charge. Het wordt kraakhelder wat jouw talenten zijn en hoe je die kunt inbrengen hier op aarde. Zodra het van binnen op orde is bij je, ontstaat ook ruimte om na te gaan hoe jij nu eigenlijk onderdeel bent van het grotere geheel. Als vanzelfsprekend zal je beter gaan (in)zien wat je footprint is en hoe we ook voor de generaties na ons een leefbare liefdevolle wereld kunnen waarmaken. Misschien is het belang van dat laatste voor jou al lang duidelijk, maar dan raad ik je toch aan om deze van-binnen-naar-buiten route te maken. En voor iedereen om deze te blijven maken.

Wat nu? Stel je voor dat jij vanaf nu elke dag iets meer aandacht besteedt aan het stellen van vragen waar je het antwoord nog niet op weet. Dat je elke keer opnieuw het besluit maakt je niet constant te laten (af)leiden door het dagelijkse gedoe. Je kiest er bewust voor om elke keer weer even stil te staan bij jouw persoonlijke groei. Je onderzoekt wat jou nu/nog belemmert in het uitvinden en waarmaken van wat je echt wil. Je stelt je er op momenten dat het nodig is voor open wat er op dat precieze moment nog in jou mag helen. Vanaf vandaag luister je elke dag meerdere malen aandachtig naar je hart, check je in bij je lichaam: what brings you joy? Je gaat na wat het van jou vraagt om werkelijk aanwezig te zijn: bij jezelf en de ander. Je kijkt om je heen en laat je raken door de adembenemende schoonheid van alles dat leeft, nu.

Wanneer je dit liefdevol en aandachtig toepast maak je jezelf langzaam los van alle aandachttrekkers, steeds weer. Je gaat inzien dat wijzelf de druktemakers zijn, voor onszelf en de ander. Je gaat ernaar leven dat ieders aandacht een (levens)bron is van essentiële waarde, net zoals moeder aarde dat voor ons is. Koester dit. Want terwijl wij allemaal ‘maar’ één leven te leven hebben, met daarin elke dag een pot met zo’n 1000 wakkere minuten aan aandacht, hebben we ook maar één aarde. En voor je het weet is het voorbij..

Liefs en met aandacht,

Marieke Schipper

Psycholoog, Coach en Gezicht achter de Stadsretraite

• Wil jij zelf of binnen jouw organisatie aan de slag met Eigen aandacht? Schrijf je in of boek een workshop of Masterclass over het belang van Eigen aandacht: je staat spelenderwijs stil bij waar jij ‘jouw pot met aandacht’ aan wil besteden en maakt concreet hoe je dat verwezenlijkt.
• Wil je een verdiepingsslag maken in jouw Eigen aandacht en werken aan jouw persoonlijke ontwikkeling en groei? Dan is een individueel coaching traject misschien wat voor je.
• www.hideorseek.nl of www.destadsretraite.nl.
• Meer weten? Stuur me een DM via LinkedIn of mailtje naar marieke@hideorseek.nl.

Bronnen

Tragedy of the commons, W. Floyd 1833 W. Lloyd, G Hardin (1968)

Fokking Druk (2018), Thijs Launspach, introductie van begrip passieve vrije tijd en de zin ‘je aandacht is van jou’